Aardgasvrij? Alleen als het Rijk voor betere financiering zorgt’

4 februari 2021
Bron: NRC Handelsblad, Hester van Santen

Lucien van der Plaats | Projectleider De gemeente wil Sliedrecht-Oost aardgasvrij maken en aansluiten op het warmtenet. Maar eerst moeten de huiseigenaren akkoord zijn. En er is meer geld nodig. „We zitten nog in de fase van aanmodderen.”

„Ergens moet het geld vandaan komen. Op deze manier gaat het niet op grote schaal werken.” Twee jaar is projectleider Lucien van der Plaats nu bezig met de aardgasvrije wijk in de gemeente Sliedrecht. Ombouwen van woningen is veel duurder en lastiger dan de Zuid-Hollandse gemeente aanvankelijk dacht. „Het kan alleen als je als Rijk zorgt voor betere financiering.”

Toch gelooft Van der Plaats dat het werk voor aardgasvrije wijken onverminderd moet doorgaan. „Mijn gevoel zegt: het is de kosten zeker waard. Want als we niets doen tegen klimaatverandering, gaat het ons veel meer kosten.”

Sliedrecht is een kleine gemeente aan de Beneden-Merwede, ten oosten van Rotterdam. Er wonen 25.000 mensen in doorsneewijken, zoals de Vogelenbuurt. Een paar grote woonflats, daarachter vooral rijtjeshuizen. Het is er rustig op straat, de meeste bewoners zijn al wat ouder.

Sliedrecht ligt gunstig voor duurzame warmte. Diep onder de stad zit namelijk een bel heet water in de aardkorst: genoeg warmte voor de verwarming van 7.000 tot 10.000 huizen. De gemeente en afvalverwerker HVC, die in publieke handen is en steeds meer een warmtebedrijf wordt, leggen samen een warmtenet aan dat met die plaatselijke aardwarmte gevoed moet worden.

Dat het lastig zou worden om de vele vijftig jaar oude eengezinswoningen in de Vogelenbuurt op zo’n net aan te sluiten, wist iedereen. De gemeente Sliedrecht wilde het toch proberen, en kreeg daarom sinds 2018 ruim 4 miljoen euro rijkssubsidie uit het Programma Aardgasvrije Wijken.

OVER DIT PROJECT

Volgens het in 2019 gesloten Klimaatakkoord moet een op de vijf Nederlandse huizen en gebouwen in 2030 van het gas af zijn. Sinds anderhalf jaar onderzoekt NRC wat deze transitie kost en oplevert in woonwijken die vooroplopen bij het afscheid van aardgas. Om de paar maanden volgt NRC de voortgang in Groningen, Rotterdam, Purmerend, Terheijden en Ermelo in nieuwe reportages. Daarnaast maakt NRC in achtergrondverhalen en analyses de balans op van het kabinetsbeleid rond aardgasvrije wijken.

Gemeentelijk projectleider Van der Plaats gelooft in „democratische vernieuwing”, zegt hij – dat was ook de reden dat hij in 2019 een vergeefse poging deed om met de nieuwe politieke partij Code Oranje een Statenzetel in Zuid-Holland te bemachtigen. „Dat was een eenmalig avontuur, ik heb geen politieke ambities meer. Maar de ‘warmtetransitie’ vind ik om dezelfde reden interessant. Je moet het samen met burgers doen.”

„Het is even doorbijten, maar bewoners krijgen er een opgeknapte wijk en een huis dat klaar is voor de toekomst voor terug”

Lucien van der Plaats, projectleider

Wat heeft de gemeente de bewoners van Sliedrecht-Oost te bieden? Een warmtenet aanleggen geeft veel gedoe, en bewoners krijgen er niet meer comfort voor terug.

„Sliedrecht-Oost moest toch al op de schop, omdat de riolering aan vervanging toe is. Door het warmtenet nu aan te leggen, is in één keer de ondergrondse infrastructuur in orde. Dat is even doorbijten, maar je krijgt er een opgeknapte wijk voor terug en een huis dat klaar is voor de toekomst. En dankzij de rijksbijdrage tegen relatief lage kosten.”

Toch moeten huiseigenaren naar verwachting zelf enkele duizenden euro’s bijdragen voor een aansluiting. Willen ze dat?

„Daar gaan we achter komen. Eerder gaven bewoners aan dat ze er maximaal 4.000 euro voor over hadden. Vanaf 4 februari gaan we buurt voor buurt met bewoners in gesprek of ze willen worden aangesloten – of ze ook zonnepanelen en isolatie willen, of iets anders. Dat is arbeidsintensief, er zijn bij de gemeente en HVC 25 mensen bij betrokken.

De totale kosten per woning zijn hoger dan verwacht: circa 20.000 euro, terwijl de gemeente op 13.800 euro had gerekend. Hoe kan dat?

„Daar zijn meerdere redenen voor. Het oorspronkelijke plan is met stoom en kokend water gemaakt en vooral gebaseerd op ervaringen met nieuwbouwwijken. In bestaande woningen is de aanleg een stuk duurder. De huizen bleken ook meer van elkaar te verschillen, toen we bij mensen thuis gingen kijken: alle cv-installaties zijn anders. En vaak zijn de huidige radiatoren net te klein.”

Verwacht u dat de wijk de komende jaren volgens plan aan het warmtenet gaat?

„Dat weten we niet. HVC gaat het net uitbreiden als 60 tot 70 procent van een buurt ervoor kiest aangesloten te worden. Wij hebben geluk dat we met HVC werken. Alle aandelen zijn in handen van gemeenten, waaronder Sliedrecht. HVC vraagt geen hoge tarieven.”

Denkt u dat het lukt dit decennium vaart te maken met aardgasvrij wonen?

„Het is vooral een sociale uitdaging. We maken alleen een kans als het Rijk zorgt voor betere financiering. Dat hoeven geen subsidies te zijn. Zelf denk ik dat het beter is om de kosten van een warmtenet te socialiseren – om de lasten te verdelen dus.

„Die kosten zou het Rijk nu op zich moeten nemen. Wij zijn nu totaal niet efficiënt. We maken fouten, we zitten nog in de fase van aanmodderen. Maar op termijn wordt het slimmer en goedkoper. Daarvoor zul je eerst je handen vies moeten maken.”