Wethouder Utrecht: huis van het aardgas afhalen verdient zich nu niet terug

25 november 2020

Bron: Financieel Dagblad, Orla McDonald

In het kort

De Utrechtse wethouder Lot van Hooijdonk is een van de belangrijkste bestuurders die beslist over het van het aardgas halen van huizen.

Ze is verantwoordelijk voor het gasloos maken van de Domstad en landelijk praat ze namens alle gemeenten met het ministerie van Wonen.

Ze waarschuwt dat het gasloos maken nu te duur is voor bewoners.

Het kabinet moet snel actie ondernemen, anders komt de belofte niet uit dat een huis van het aardgas afhalen een investering is die zichzelf terugverdient. Gemeenten vreesden al lange tijd voor hoge kosten voor bewoners en zien dit nu bewaarheid worden, waarschuwt Lot van Hooijdonk, wethouder in Utrecht.

Het onderwerp is voor Van Hooijdonk dagelijkse praktijk. De 42-jarige politica zit in haar tweede termijn als GroenLinks-wethouder energie en is in die positie verantwoordelijk voor het gasloos maken van de stad. Dinsdag heeft Van Hooijdonk een brief gestuurd naar de eerste wijk die aan de beurt is, Overvecht-Noord. Daarin staat dat de buurt het beste kan worden aangesloten op een stadswarmtenet en dat ze gaat bekijken hoe dat betaalbaar kan.

Naast wethouder is Van Hooijdonk bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) aanspreekpunt voor dit dossier. Alle acht miljoen huizen moeten in 2050 van het aardgas zijn afgesloten, zo is in 2019 afgesproken in het Klimaatakkoord. Van Hooijdonk overlegt hierover namens andere gemeenten met woonminister Kajsa Ollongren (D66).

Huizen afsluiten van het gas is een klus die tot nu toe extreem traag verloopt. Utrecht en 26 andere gemeenten kregen er in 2018 een financiële rijksbijdrage voor, maar zichtbaar resultaat is toe nu toe nog nergens geboekt. ‘Niet zo raar’, zegt Van Hooijdonk. ‘Veel gemeenten zijn wel aan de slag gegaan, terwijl randvoorwaarden niet snel genoeg zijn rondgekomen’. Dat moet Ollongren ‘met urgentie’ oplossen, vindt ze.

Hoe vindt u dat het gaat met het aardgasvrij maken van huizen?

‘Van de hele energietransitie is het van het aardgas halen van huizen de ingewikkeldste maatregel. Bij het Klimaatakkoord zijn op zich goede afspraken gemaakt over de manier waarop we dat gaan aanpakken. Maar je ziet dat de vrees die we toen al hadden als gemeenten, namelijk dat de maatregelen niet genoeg zijn en in financiële zin onvoldoende optellen, dat dat nu bewaarheid wordt.’

Is betaalbaarheid uw grootste zorg?

‘Het is op vele manieren heel complex en ik zal het niet reduceren tot alleen betaalbaarheid, maar dat staat wel als een paal boven water als de grootste horde. Het gaat met name over woonlastenneutraliteit: het betaalbaar maken voor individuele bewoners om hun huis van het gas te halen.’

Woonlastenneutraliteit, zo heet het principe dat een investering in verduurzaming van een woning wordt terugverdiend, omdat de energierekening omlaag gaat. Het is het uitgangspunt bij het van het aardgas halen van huizen, zo staat in het Klimaatakkoord. Maar voor huiseigenaren is dit vaak helemaal niet haalbaar, concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving afgelopen augustus.

Heeft u hier tijdens het sluiten van het Klimaatakkoord niet genoeg naar gekeken? U onderhandelde zelf mee.

‘Ik ga hier niet het Klimaatakkoord bekritiseren, maar wij hadden toen al de zorg: het is niet genoeg. Destijds hebben we dat besproken met het Rijk. Maar ook niet alles was doorgerekend. Inmiddels weten we veel meer over wat de kosten zijn. Dat wat in het Klimaatakkoord was afgesproken was goed, maar we komen er steeds meer achter dat het niet genoeg is en dat er wat bij moet. Alleen we moeten dat wel organiseren en het liefst het komende halfjaar.’

Is het gelijk houden van de woonlasten na het van het gas halen van een huis iets wat u, met de kennis van nu, nog steeds kunt en wilt beloven?

‘Zeker. Die bal ligt bij de Rijksoverheid. Dit is een transitie. Dat betekent ook dat je het financiële speelveld moet veranderen. Het is maar net hoe je wilt dat de kosten neerslaan. Nu hebben we een systeem waarbij kosten veelal bij eindgebruikers (huishoudens, red.) terechtkomen. Maar voor een deel kan geld ook vanuit de algemene middelen komen. En je kunt kosten voor duurzame infrastructuur ook bij de overheid neerleggen.’

U spreekt de minister van wonen, Kajsa Ollongren vaak. Heeft u het idee dat zij zich hier hard voor maakt?

‘Minister Ollongren heeft ons verzekerd bij het sluiten van het Klimaatakkoord dat als het niet genoeg is, er maatregelen bij zouden komen. Daar houden we haar aan. We zitten in een bijzonder moment, want er zijn verkiezingen in maart. Dus je zit al bijna in de overgangsfase van wat kan er nu nog kan en wat er moet bij een volgend kabinet. Toch heb ik het idee dat de urgentie gevoeld wordt.’

Gelooft u, na twee jaar proefdraaien, zelf nog in het doel om huizen van het aardgas af te halen?

‘Ik heb geen enkele reden om er niet in geloven. Alleen, dit gaat niet overnight, daar is het gewoon veel te ingewikkeld voor. Woonlastenneutraliteit moet met urgentie opgepakt worden, zodat gemeenten dat kunnen regelen voor de eerste wijken die aan de beurt zijn.’