Zonder biomassa wordt het halen van de klimaatdoelen nog lastiger

17 juni 2020

Bron: Financieel Dagblad, Bert van Dijk

Het verbranden van hout om daarmee elektriciteit te produceren, is omstreden.
Het verbranden van hout om daarmee elektriciteit te produceren, is omstreden.Foto: Flip Franssen/Hollandse Hoogte

In het kort

Urgenda-directeur Minnesma roept het kabinet op te stoppen met subsidies voor bijstook van hout in kolen- en biomassacentrales.

Biomassa is een belangrijke pijler onder het hernieuwbare energiebeleid van Nederland.

Met het groeiende verzet tegen biomassa blijven er steeds minder klimaatvriendelijke energiebronnen over die op draagvlak kunnen rekenen.

Nu ook klimaatorganisatie Urgenda oproept om de miljardensubsidies voor biomassa te stoppen en nog iets langer door te gaan met aardgas, doemt de vraag op hoe Nederland ooit zijn klimaatdoelen zal kunnen halen. Want de lijst energiebronnen en klimaatoplossingen die op breed draagvlak kunnen rekenen, wordt kleiner en kleiner.

Geen onderwerp in de energiesector is zo omstreden als biomassa. Voor- en tegenstanders van het verbranden van hout om daarmee elektriciteit en warmte te produceren vechten elkaar al een tijd de tent uit. Voorstanders zeggen dat het CO2-neutraal is en helpt om de klimaatdoelen te halen, tegenstanders beweren juist dat het tegendeel wordt bereikt: meer CO2 in de atmosfeer, die de aarde verder opwarmt.

Miljardensubsidies

De ingewikkelde, technische en vaak ongenuanceerde discussie over koolstofschuld, CO2-neutraliteit, korte of lange natuurlijke cycli, wel of geen duurzame bosbouw en kaalkap daargelaten: feit is dat biomassa voor het kabinet nog steeds de belangrijkste pijler onder het duurzame energiebeleid is. Ongeveer 60% van alle in Nederland geproduceerde hernieuwbare energie was vorig jaar afkomstig van biomassa, vooral biobrandstoffen, houtkachels en afvalverbranding.

Een klein, maar snel groeiend deel van de biomassa is echter de zogenoemde houtige biomassa (samengeperste korrels hout en houtsnippers) die in grote kolen- en biomassacentrales wordt verbrand. Daar gaat meer dan €8 mrd subsidie naar toe.

Klimaatdoelen buiten bereik

Die miljarden zijn heel hard nodig om de doelstellingen uit het Energieakkoord van 2013 te halen: 14% hernieuwbare energie in 2020 en 16% in 2023. Vorig jaar bleef de teller staan op 8,6%, ver buiten bereik van de doelstelling dus. Zonder biomassa, goed voor 5 procentpunt van die 8,6%, raken de klimaatdoelen helemaal buiten bereik.

Toch wordt er al een tijd geknaagd aan deze belangrijke pijler. Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie zijn inmiddels verklaard tegenstander van de houtstook en ook in de milieubeweging is het verzet groeiende.

‘Liever nog een tijdje aardgas’

Dit weekend legde Urgenda-directeur Marjan Minnesma een bommetje onder het biomassadossier. Op Radio 1 riep ze het kabinet op te stoppen met het subsidiëren van de bijstook van hout in kolencentrales en biomassacentrales. Minnesma ziet Nederland liever nog een tijdje aardgas gebruiken dan biomassa.

Nu hebben ook andere milieuorganisaties zich al eerder tegen biomassa gekeerd, maar de expliciete publieke afwijzing door Urgenda geeft nog meer kracht aan de antibiomassa beweging. Minnesma is immers de vrouw achter de tot drie keer toe gewonnen Urgenda-klimaatzaak tegen de Nederlandse staat over het terugdringen van de CO2-uitstoot in Nederland.

Hete adem in de nek

Nu roept ze ineens op tot het – voorlopig althans – blijven gebruiken van het fossiele aardgas in plaats van de hernieuwbare biomassa. Naar eigen zeggen is zij de afgelopen jaren van standpunt veranderd over de rol van biomassa om klimaatverandering tegen te gaan en ziet ze voor aardgas toch een – zo kort mogelijke – brugfunctie weggelegd.

Minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes voelt daarmee de steeds heter wordende adem in zijn nek van de tegenstanders van biomassa. Maar vooralsnog weigert hij de stekker uit biomassa te trekken: ‘Als we de klimaatopgave willen halen, hebben we biomassa voorlopig nodig’, zei hij vorige week nog in de Tweede Kamer.

De minister weet immers dat als na kolen, olie en gas ook biomassa een no-go wordt, hij een nog groter hoofdpijndossier heeft: hoe moet Nederland dan zijn klimaat- en energiedoelen halen? Want één ding is zeker: met wind, zon, aardwarmte en een beetje energiebesparing alleen wordt het wel heel lastig, zo niet onmogelijk om Nederland fossielvrij te maken.